Kıbrıs’ın başkenti Lefkoşa’da yer alan pek çok önemli tarihi mabet bulunmakta ve bu mabetler, Kıbrıs’ın inanç turizmi açısından popüler hale gelmesine sebep olmaktadır. İşte bu tarihi mabetler arasında Arap Ahmet Paşa tarafından kurulan mevlevihane önemli bir yere sahiptir. Çünkü gerek tarihi oluşu, gerekse de önemli bir dini merkez oluşu ile dikkatleri üzerine çeken önemli bir mabettir.
Mevlana Mevlevi Tekkesi’nin Tarihi
Kıbrıs’ın Osmanlı Devleti döneminden önce Hristiyanlık tarihi için önemli pek çok mabede öncülük ettiğini hepimiz biliyoruz. Ancak bundan sonra Osmanlı Devleti dönemi göz önünde bulundurulduğunda, Müslümanlık adına harika eserler ve mabetler de ortaya konulmuştur.
İşte bu eserlerden biri olan Mevlana Mevlevi Tekkesi ise, Müslümanlık için çok önemli bir yere sahiptir. Bunun yanında bir de hac ibadeti için rota konumunda olan Mevlevi Tekkesi, Kıbrıs’ı popüler eserleri arasına dahil etmiştir.
Kıbrıs’ın en önemli mabetleri arasında yer alan Mevlevi Tekkesi, Girne Kapısı’nın biraz arkasında yer almaktadır.
1593 yılında, Kıbrıs’ın fatihleri arasında gösterilen, Arap Ahmet Paşa tarafından kurulan bir mevlevihane olarak bilinmektedir.
Tarih boyunca, süregelen bir şekilde, deniz yolu ile hacca gidenler için önemli bir rota olmuştur. Bu sebepten ötürü, hacca gidenler belirli bir süre burada konaklamışlardır.
Tarih boyunca pek çok önemli kişi ve şair yetiştiren bu güzide Mevlevi Tekke’si, her daim popüler bir konumda yer almıştır.
17. yüzyılda ise bakım yapılmadığı için harap konumuna gelmiştir. Ancak Rumeli Beylerbeyi olan Ferhad Paşa, mevlevihanenin yeniden inşa ettirilmesini sağlamıştır. Aynı zamanda tekke, o dönemde kendi ismi ile bilinmiştir.
1925 yılında ise tekkelerin Türkiye’de kapatılması sonucunda, mevlevihaneye atanan isim değişti. Bu süreçte Lefkoşa Mevlevi Tekkesi’ne Şeyh Şamlı Dede atanmıştır.
1953 yılında yaşamını yitiren Şeyh Şamlı Dede sonrasında, tekke yaşamı artık sürdürülemez bir hale gelmiştir.
Türk toplumuna Evkaf’ın devredilmesi ile beraber, 1956 yılından itibaren, tekkenin belirli odaları, “Türk Çocuk Yuvası” olarak kullanılmaya başladı.
“Türk Çocuk Odası”ndan geriye kalan diğer odalar ise, 1963 yılında, Kıbrıs Türk Etnografya Müzesi olarak kullanılmaya başladı.
2001-2002 yılları arasında restorasyon çalışmaları yapıldıktan sonra, 17 Aralık 2002 tarihinde, Şeb-i Arus törenleri yapılarak, Mevlevi Müzesi olarak kullanılmaya başladı.
Genel çerçevede bakıldığında Mevlevi Tekkesi’nin tarihi bu şekilde anlamlandırılmaktadır. Lefkoşa’ya gelerek bu güzide tarihi mabedi gezmek isterseniz, o halde tatilinizin bir bölümünü Lefkoşa’da geçirebilirsiniz.
Mevlevi Tekkesi’nin Mimari Yapısı
Kesme bir taştan yapılandırılan tekke, basık kemerli bir giriş kapısına sahiptir. Tekkeye ilk adım attığınızda ise giriş kapısında “Ya Hazreti Mevlana. Ketebe Ahmet Burhanettin” cümlesi ile karşı karşıya kalırsınız. Kapıdan giriş yaptıktan sonra ise, L harfine benzeyen bir avlu sizi karşılar. Günümüze kadar gelemediği halde bazı parçaları sergilenen kitabe ve Girne Kapısı Mezarlığı’nın mezar taşları, avluda ziyaretçiler için sergilenmektedir. Sema ayinlerinin gerçekleştirilmesi için de özel bir platform ve mutfak sergilenmesi yer almaktadır. Bununla beraber;
Mihrabın doğu kısmında belirli hacimler olmasına karşın, bu hacimler belirli bir restorasyon çalışmaları sonrasında semahaneye çevrilmiştir.
Semahanenin olduğu yer, sivri bir kemer üzerine inşa edilmiş olup, türbe bölümü daha küçük kemerler üzerinde yer almaktadır. Tekkeden yapılan girişler için bulunan giriş kapısının sol tarafında, bir adet çeşme bulunmaktadır. Mevlevihanenin avlusunda ise, kare plana sahip depo yer almaktadır.
Yukarıda da yer aldığı gibi Mevlevi Tekke’sinin önemi ortadadır. Tarih boyunca Müslümanlık ve hac vazifesi için de önemli bir rota olması, Mevlevi Tekke’sinin değerini de ortaya koymaktadır.
Mevlevi Tekkesi ve Yetiştirdiği Önemli Kişilikler
Dânişî Ali Dede
Siyahi Mustafa Dede
Siyahi Mustafa Dede’nin oğlu Arif Dede
Danişi Ali Dede’nin oğlu Muhammed Mukim Dede
Müneccimbaşı Ahmed Dede
Talib Dede ve daha pek çok şair ile kişilik, Mevlevi Tekke’sinde yetişmiş önemli kişiler arasında yer almaktadır.
