Rusya’nın Ukrayna işgalinin küresel gıda fiyatları üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla Ankara’nın ara buluculuğu ile Birleşmiş Milletler himayesinde imzalanan Tahıl Koridoru Anlaşması, Moskova’nın uzatmayı kabul etmemesi nedeniyle sona erdi.
İrşad Esen’in haberi
İstanbul’da Temmuz 2022’de imzalanan ve daha önce birkaç kez uzatılan anlaşmanın süresi teknik olarak bu gece (17 Temmuz) doluyordu.
Rus yetkililer, anlaşmanın uzatılması için herhangi bir neden görmediklerini belirtiyordu.
RUSYA ŞARTLI SONLANDIRDI…
Rusya, Ukrayna tahılının ihracının önünü açan Tahıl Koridoru Anlaşmasını sonlandırdığını duyurdu.
Kremlin, Rusya’nın taleplerinin karşılanması durumunda tekrar anlaşmaya döneceklerini bildirdi.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, “Karadeniz anlaşmasının Rusya ile ilgili kısmı uygulandığında, Rusya derhal anlaşmanın uygulanmasına geri dönecektir” dedi.
Türkiye’nin arabuluculuğunda varılan anlaşmanın süresi bu gece yarısı itibari ile sona eriyor.
Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması’nın ülkesiyle ilgili kısmının uygulanmadığını belirten Rusya, yoksul ülkelere yeterince tahıl ulaşmadığı eleştirisi yapıyor.
Anlaşma çerçevesinde son gemi pazar günü Ukrayna’nın Odesa Limanı’ndan ayrıldı.
Anlaşma kapsamında Ukrayna tarafından yaklaşık 33 milyon ton mısır, buğday ve diğer tahıl türleri yurt dışına ihraç edildi.
Ukrayna ve Rusya dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları arasında yer alıyor.
Rusya’nın eleştirisi
Türkiye’nin arabuluculuğunda geçtiğimiz yıl imzalanan Tahıl Koridoru Anlaşması ile eş zamanlı olarak Batı’nın yaptırım uyguladığı Rusya’dan gelen gıda ve gübrenin geçişi kolaylaştırıldı.
Moskova yönetimi, nakliye ve sigorta konusundaki kısıtlamaların, küresel gıda zinciri için de kritik öneme sahip gıda ve gübre ihracatını engellediğini savunuyor. Ancak analistler ve ihracat verilerine göre, Rusya, rekor miktarda buğday sevk etti ve gübre akışı da devam etti.
Anlaşma geçtiğimiz mayıs ayında 60 günlüğüne yenilendi. Ancak son aylarda, sevk edilen gıda miktarı ve Ukrayna’dan ayrılan gemi sayısı düştü.
Bu arada, Rusya’nın buğday sevkiyatları tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. ABD Tarım Bakanlığı’nın tahminlerine göre, 2022-2023 ticaret yılında 45,5 milyon metrik ton buğday ihraç eden Rusya’nın 2023-2024 yıllarında 47,5 milyon metrik tonluk bir rekor daha kırması bekleniyor.
“Kritik öneme sahip”
Uzmanlar anlaşmanın sonlanmasının risklerine dikkat çekiyor. İsviçre’deki St Gallen Üniversitesi’nde uluslararası ticaret ve ekonomik kalkınma profesörü Simon Evenett, “Karadeniz anlaşması birçok ülkenin gıda güvenliği için kesinlikle kritik öneme sahip. Bu anlaşmanın kaybedilmesi yüksek borç seviyeleri ve iklimsel etkilerle karşı karşıya olan ülkelerin sorunlarını daha da arttıracak” dedi.
Evenett, yükselen faiz oranlarının ve zayıflayan para birimlerinin “birçok gelişmekte olan ülkenin küresel piyasalardaki dolar alımlarını finanse etmesini zorlaştırdığının” altını çizdi.
BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 45 ülkenin dışarıdan gıda yardımına ihtiyacı olduğunu, yüksek yerel gıda fiyatlarının bu yerlerdeki “endişe verici düzeydeki açlığın itici gücü” olduğunu kaydetti.
SON GEMİ PAZAR GÜNÜ AYRILDI
Anlaşma çerçevesinde son gemi pazar günü Ukrayna’nın Odesa Limanı’ndan ayrıldı.
Ukrayna ve Rusya dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları arasında yer alıyor.
Anlaşma kapsamında Ukrayna tarafından yaklaşık 33 milyon ton mısır, buğday ve diğer tahıl türleri yurt dışına ihraç edildi.
Rusya, Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması’nın ülkesiyle ilgili kısmının uygulanmadığını belirtiyor.
Moskova bu nedenle anlaşmadan çekilme tehdidinde bulunuyor.
Ayrıca Rusya, yoksul ülkelere yeterince tahıl ulaşmadığından da şikayetçi.
Birleşmiş Milletler ise anlaşmanın, gıda fiyatlarının dünya genelinde yüzde 20’nin üzerinde düşmesine katkıda bulunarak bu ülkelere fayda sağladığını savunuyor.
Tahıl anlaşması nedir?
2022 yılının ağustos ayında Ukrayna ve Rusya, Moskova’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından aylarca kapalı kalan Ukrayna’nın Karadeniz’deki üç limanını yeniden açan ayrı anlaşmalar imzaladı.
Bu anlaşmalar aynı zamanda Rus ürünlerinin dolaşımını da kolaylaştırdı.
Her iki ülke de Afrika, Orta Doğu ve Asya’da bazı ülkelerin ihtiyaç duyduğu buğday, arpa, ayçiçek yağı ve diğer gıda ürünlerinin başlıca küresel tedarikçileri.
Ukrayna büyük bir mısır ihracatçısı iken Rusya gübre ihracatı konusunda kritik önemde.
“Dünyanın ekmek sepeti” olarak adlandırılan Ukrayna’dan kesintiye uğrayan sevkiyatlar, küresel gıda krizini şiddetlendirdi ve dünya genelinde tahıl fiyatlarının yükselmesine neden oldu.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi Küresel Gıda ve Su Güvenliği Programı Direktörü Caitlin Welsh, “Büyük bir tarım üreticisi diğer büyük bir tarım üreticisine savaş açıyor ve bu da dünya çapında gıda ve gübre fiyatlarını etkiliyor” diyor.
Anlaşma, Ukrayna limanlarına giren ve çıkan gemilerin saldırıya uğramayacağına dair güvence sağlıyor.
Gemiler Rus, Ukraynalı, BM ve Türk yetkililer tarafından kontrol edilerek sadece gıda taşıdıklarından emin olunuyor.
Her dört ayda bir uzatılması öngörülen anlaşma, savaşın ortasında bir umut ışığı olarak görüldü ve şu ana kadar üç kez yenilendi.
Geçen yıl ağustos ayından bu yana kurulan tahıl koridorundan 36 milyon tondan fazla tahıl ürünü geçirildi. Bunun yarıdan fazlası Dünya Gıda Programına ait olanlarda dahil az gelişmiş ülkelere ulaştırıldı.
Putin: Batı sözlerini tutmadan anlaşmayı uzatamayız
Ağustos ayında varılan anlaşmanın normalde her 4 ayda bir uzatılması planlanıyordu. Şu an akadar 3 defa yenilenen anlaşma son iki seferinde Rusya kendi ihracatının engellendiği gerekçesiyle ikişer ay uzatılmasına razı olmuştu.
Rusya lideri Vladimir Putin “Batının verilen sözleri tutmaması” halinde tahıl anlaşmasını uzatmayacaklarını belirtti. Perşembe günü gazetecilere konuşan Putin “Bu anlaşmayı uzatmak için defalarca iyi niyet gösterisinde bulunduk. Artık yeter,” ifadelerini kullandı.
Putin, Rus tarım bankası üzerindeki yaptırımların kaldırılmasını ve tarım ürünlerinin nakliyesi ve sigortalanması üzerindeki kısıtlamaların da sonlandırılmasını istiyor.
Batı ülkeleri gıda ve gübrenin yaptrımlardan muaf olduğunu açıklasa da bazı şirketler yaptırımlar nedeniyle Rusya ile iş yapmaktan çekiniyor.
Öte yandan veriler Rusya’nın 2022-2023 ticari yılında 45,5 milyon metrik ton buğday ihracatı ile rekor kırdığını gösteriyor.
Erdoğan: Anlaşmanın uzatılması konusunda hemfikiriz
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Tahıl Koridoru Anlaşması’nın uzatılmasına ilişkin bir soru üzerine, “Sayın Putin’i Ağustos ayı içerisinde Türkiye’de misafir etme hazırlığımız var. Karadeniz Tahıl Koridoru’nun uzatılması konusunda hemfikiriz” ifadelerini kullandı.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres’in de Rusya Devlet Başkanı Putin’e bir mektup gönderdiğini anımsatan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Temenni ediyorum ki bu mektupla bizim ve Rusya’nın müşterek gayretleriyle tahıl koridoru çalışmasının uzatılmasını temin ederiz. Böylece az gelişmiş fakir Afrika ülkelerinin problemlerini süratle Sayın Putin’le müşterek kaldığımız gibi devam ederiz” diye konuştu.
